Yakutiye · Erzurum Avukat MUSTAFA ÇAĞRI KÖSE

Erzurum tenkis davası, mirasbırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi veya sağlığında yaptığı bağışlarla tasarruf yetkisini aşması ve bu yüzden bazı mirasçıların kanunla korunan saklı paylarına dokunması halinde açılan davadır. Bir baba bütün mal varlığını vasiyetnameyle tek bir çocuğuna bıraktığında ya da ölümünden kısa süre önce değerli bir taşınmazını tapuda açıkça bağışladığında, diğer çocuklar mirastan tamamen mahrum kalmaz; saklı paylarını tenkis yoluyla geri isteyebilir. Bu rehberde tenkis davasının şartlarını, hangi kazandırmaların tenkise tabi olduğunu, saklı payın nasıl hesaplandığını, 1 ve 10 yıllık hak düşürücü süreleri ve muris muvazaası davasıyla farkını anlatıyoruz.

Erzurum tenkis davası saklı pay hesaplama rehberi - Av. Mustafa Çağrı Köse

İçindekiler

Erzurum tenkis davası nedir?

Türk Medeni Kanunu, mirasbırakana mal varlığının bir kısmında serbestçe tasarruf etme imkânı tanır; bu kısma tasarruf oranı denir. Geri kalan kısım ise altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş gibi yakın mirasçılar için saklı pay olarak korunur. Mirasbırakan tasarruf oranını aşan bir kazandırma yaptığında bu işlem kendiliğinden geçersiz olmaz; geçerliliğini korur, ancak saklı payı zedelenen mirasçı, aşan kısmın indirilmesini dava yoluyla isteyebilir. Kanundaki adıyla bu indirime tenkis, bu amaçla açılan davaya da tenkis davası denir.

Tenkise ilişkin kurallar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 560 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Saklı pay oranları ise aynı Kanun’un 506. maddesinde yer alır. Erzurum tenkis davası, bu hükümlere göre mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Saklı paylı mirasçılar ve oranlar

Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir. 2007 yılındaki kanun değişikliğiyle kardeşlerin saklı payı kaldırıldığından, bugün saklı paylı mirasçılar şunlardır:

Kimin yasal mirasçı olduğu ve yasal payların nasıl belirlendiği ayrı bir konudur; ayrıntılı tablo için Erzurum yasal mirasçılar ve saklı paylar rehberimize bakabilirsiniz. Kardeşler, amca ve dayılar gibi saklı payı olmayan mirasçılar tenkis davası açamaz; ancak koşulları varsa muris muvazaası davası açabilirler. Saklı paylı mirasçının dava açmadan önce kendi yasal payını ve saklı pay oranını doğru belirlemesi gerekir. Bu belirleme, mirasçılık belgesinde gösterilen paylar esas alınarak yapılır; eşin hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğu da hesabı doğrudan etkiler. Erzurum tenkis davası dosyalarında bu hesap çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle kesinleşir.

Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?

Ölüme bağlı tasarrufların, yani vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmaların tamamı, saklı payı ihlal ettiği ölçüde tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalardan ise Kanun’un 565. maddesinde sayılanlar tenkise tabidir:

Saklı pay nasıl hesaplanır? 4 adımda örnek

Erzurum tenkis davasında mahkeme, bilirkişi yardımıyla terekenin değerini ve davacının saklı payını hesaplar. Hesap dört adımda yapılır:

  1. Terekenin aktifi belirlenir: Mirasbırakanın ölüm tarihindeki tüm malları değerlendirilir.
  2. Borçlar düşülür: Mirasbırakanın borçları ve cenaze giderleri aktiften çıkarılır.
  3. Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar eklenir: Tenkise tabi bağışlar terekeye hesaben eklenir. Böylece hesaplama terekesi bulunur.
  4. Saklı pay ve ihlal tutarı bulunur: Davacının yasal payı ve saklı pay oranı uygulanır; davacının eline geçen değer saklı payından azsa aradaki fark tenkis edilir.

Basit örnek: Eşi daha önce vefat etmiş, iki çocuğu olan bir mirasbırakanın ölümünde terekesinde borçlar düşüldükten sonra 200.000 TL değerinde mal kaldığını, ölümünden altı ay önce de 1.800.000 TL değerindeki dairesini oğluna tapuda bağışladığını düşünelim. Bağış ölümden önceki bir yıl içinde yapıldığı için hesaba eklenir ve hesaplama terekesi 2.000.000 TL olur. Kızın yasal payı yarı, yani 1.000.000 TL; saklı payı bunun yarısı, yani 500.000 TL’dir. Kızın eline terekeden yalnızca 100.000 TL geçiyorsa, saklı payı 400.000 TL tutarında ihlal edilmiştir ve bu tutar tenkis davasıyla istenebilir. Gerçek dosyalarda değerler bilirkişi raporuyla belirlenir ve hesap, mirasçı sayısına ve diğer kazandırmalara göre çok daha ayrıntılı olabilir.

Erzurum tenkis davası süresi: 1 ve 10 yıl

Tenkis davası Kanun’un 571. maddesinde düzenlenen hak düşürücü sürelere tabidir. Saklı paylı mirasçı, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır. Her halde bu süre, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından, yani mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl geçmekle sona erer. Hak düşürücü süreler mahkemece kendiliğinden dikkate alındığından, sürenin kaçırılması davanın reddine yol açar.

Bu noktada önemli bir istisna vardır: Tenkis, dava yoluyla değil def’i yoluyla, yani kendisine karşı açılan bir davada savunma olarak ileri sürülüyorsa, Kanun’a göre her zaman ileri sürülebilir. Erzurum tenkis davası açmayı düşünen mirasçıların, mirasçılık belgesini aldıktan ve tapu kayıtlarını inceledikten hemen sonra süreyi hesaplaması gerekir. Bir yıllık sürenin başlangıcı, mirasçının ihlali gerçekten öğrendiği tarihe göre belirlendiğinden bu tarihin ispatı da önem taşır.

Tenkis sırası: önce vasiyet, sonra bağış

Mirasbırakan birden fazla kazandırma yapmışsa hangisinin önce indirileceği Kanun’da belirlenmiştir. Önce ölüme bağlı tasarruflar, yani vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar tenkis edilir. Bunlar saklı payı tamamlamaya yetmezse sağlararası kazandırmalara geçilir ve en yeni tarihli bağıştan başlanarak geriye doğru gidilir. Bu sıralama, birden fazla mirasçıya farklı tarihlerde bağış yapılmış Erzurum tenkis davası dosyalarında kimin ne kadar ödeyeceğini doğrudan belirler.

Muris muvazaası ile tenkis davası arasındaki farklar

Tapuda satış gibi gösterilen ama gerçekte bağış olan devirlerde önce muris muvazaası iddiası ileri sürülür; bu iddia ispatlanamazsa tenkis talebi değerlendirilir. Uygulamada iki talep aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülebilir. Muvazaa iddiasının ayrıntıları için Erzurum muris muvazaası rehberimize bakabilirsiniz. Kademeli davada tenkis talebi için de hak düşürücü sürelerin işlediği unutulmamalıdır.

Dava süreci

  1. Mirasçılık belgesi: Davacının mirasçı sıfatı mirasçılık belgesiyle ispatlanır. Ayrıntılar için Erzurum mirasçılık belgesi rehberimize bakabilirsiniz.
  2. Tereke ve bağışların tespiti: Tapu kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları ve vasiyetname varsa sulh hukuk mahkemesince açılmış nüshası toplanır.
  3. Davanın açılması: Dava, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
  4. Tedbir: Tenkise konu taşınmazın davalı tarafından üçüncü kişilere devrini önlemek için tapuya ihtiyati tedbir şerhi istenebilir.
  5. Bilirkişi incelemesi: Terekenin ve bağışlanan malların değeri bilirkişi raporuyla belirlenir, saklı pay ve ihlal oranı hesaplanır.
  6. Karar: Mahkeme, ihlal oranında tenkise karar verir. Taşınmazlarda karar, ihlal oranında tapu payının davacıya devri veya davalının bu payın değerini ödemesi şeklinde olabilir.

Erzurum’da sık görülen tenkis uyuşmazlıkları

Erzurum ve çevre ilçelerde tenkis uyuşmazlıkları çoğunlukla üç şekilde ortaya çıkar. Birincisi, babanın köydeki tarlalarını veya şehirdeki dairesini tapuda açıkça bağışlayarak oğullarından birine devretmesidir. İkincisi, mirasbırakanın noterde düzenlettiği bir vasiyetnameyle mal varlığının tamamını tek bir mirasçıya veya bir vakfa, derneğe ya da yakın bir akrabaya bırakmasıdır. Üçüncüsü ise ikinci evlilik yapan mirasbırakanın ilk eşinden olan çocuklarını dışarıda bırakarak yeni eşine veya bu evlilikten olan çocuklarına bağış yapmasıdır. Her üç durumda da Erzurum tenkis davası, saklı paylı mirasçının elindeki en önemli yoldur.

Bu dosyalarda en çok tartışılan konu, bağışlanan taşınmazın değeridir. Köy arazileri, imar durumu değişen tarlalar ve şehir merkezindeki eski yapılar için değer tespiti çoğu zaman keşif ve bilirkişi incelemesi gerektirir. Erzurum tenkis davası dosyalarında, taşınmazın bağış tarihindeki değeri yerine kural olarak mirasbırakanın ölüm tarihindeki değerinin esas alındığı da dikkate alınmalıdır; bu nedenle emsal satışlar ve imar bilgileri dava hazırlığında önceden toplanmalıdır.

Davalının savunmaları

Davalı genellikle bağışın ölümden bir yıldan daha önce yapıldığını ve saklı payları kaldırma amacı taşımadığını, davacının da mirasbırakandan sağlığında önemli kazandırmalar elde ettiğini veya davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını savunur. Davacının kendisine yapılmış kazandırmalar da hesaba katılacağından, davacı tarafın kendi aldığı malları da önceden değerlendirmesi gerekir. Erzurum tenkis davası öncesinde bu savunmalara karşı belge ve tanık hazırlığı yapılması, davanın seyrini doğrudan etkiler.

Erzurum tenkis davası için avukat desteği

Tenkis davalarında saklı payın doğru hesaplanması, tenkise tabi kazandırmaların belirlenmesi, sürelerin kaçırılmaması ve muris muvazaası talebiyle birlikte kademeli dava kurgulanması, sonucun belirleyicisidir. Av. Mustafa Çağrı Köse olarak Erzurum tenkis davası ve diğer miras uyuşmazlıklarında saklı paylı mirasçıları temsil ediyoruz. Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız önce Erzurum mirasın reddi rehberimizi incelemenizi öneririz; reddeden mirasçı tenkis davası açamaz. Randevu için randevu sayfamızı kullanabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Erzurum tenkis davası ne zaman açılmalıdır?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde ve her halde mirasın açılmasından, vasiyetnamelerde ise vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.

Kardeşler tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırıldığı için kardeşler tenkis davası açamaz; koşulları varsa muris muvazaası davası açabilirler.

Vasiyetname tenkis edilebilir mi?

Evet. Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar saklı payı ihlal ettiği ölçüde tenkise tabidir ve sağlararası bağışlardan önce tenkis edilir.

Tenkis davasında hangi değer esas alınır?

Kural olarak mirasbırakanın ölüm tarihindeki değerler esas alınır ve bu değerler bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Tenkis davası hangi mahkemede açılır?

Kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır.

Tenkis ile muris muvazaası birlikte istenebilir mi?

Evet. Uygulamada önce muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, bu talep kabul edilmezse tenkis istenerek dava kademeli olarak açılabilir.

Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın koşulları farklıdır. Erzurum tenkis davası için randevu alabilir veya 0533 592 96 21 numarasından arayıp WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir